بىردى-ەكىلى شەتەلدىك جانە ەلىمىزدىڭ كەيبىر باقىلاۋشىلارى 15 قاڭتاردا وتكەن سايلاۋدى دەموكراتيالىق تالاپتارعا ساي، ءادىل ءوتتى دەپ باعالادى. ال ەلىمىزگە تانىمال تۇلعالاردىڭ پىكىرى تومەندەگىشە بولدى.

سەرىكبولسىن ءابدىلدين، ساياساتكەر:-ەڭ الدىمەن، سايلاۋ زاڭدا كورسەتىلگەن مەرزىمىندە وتپەدى. بىر ادامنىڭ ويىنا نە كەلسە، سول ۋاقىتتا وتكىزىلە سالادى. سوسىن سايلاۋ باستالماي جاتىپ، ”نۇر وتاننىڭ“ قانشا داۋىس الاتىنىن جاريالاي باستادى. بۇل قالاي؟ كورىپكەلدىك پە؟ بولماسا، وسى مەجەگە جەتكىزۋ كەرەك دەگەن تاپسىرما ما؟ ەكى پارتيالىق پارلامەنتتى وزدەرىنشە دەموكراتيا دەپ وتىر. مەن II شاقىرىلىم دەپۋتاتى بول­عانىمدا، پارلامەنتتە بەس پارتيا وتىردى. فراكتسيالار بار ەدى. ال قازىرگى پارتيالارمەن دەموكراتيا اشۋ-ادىلەتسىزدىك. ”نۇر وتاننان“ باسقا پارتيانىڭ بىرەۋى-بيلىكتىڭ ءوز پارتياسى. ال ەكىنشىسى، پرەزيدەنتتىڭ تابانىن جالاپ جۇرگەن پارتيا. ياعني پارلامەنتتى قايتادان بىر پارتيامەن جاساقتادى. سايلاۋعا تۇسۋگە تالپىنعان پارتيالاردىڭ بارلىعىنا مۇمكىندىك بەرىلۋگە تيىس بولاتىن. بۇل جولى دا ونداي مۇمكىندىك بەرىلمەدى. بۇل دەموكراتيا ەمەس، اۆتوكراتيا، ديكتاتۋرا! شەتەلدىك باقىلاۋشىلاردىڭ باسىن اينالدىرىپ، زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى كورمەستەي ەتەدى. سوسىن ادىلەتتى سايلاۋ ءوتتى دەگىزىپ قويادى. ەلباسى جۇرتتى الداپ-سۋلاپ، كوزبوياۋشىلىق دەگەندى ساياساتتىڭ ەڭ جوعارى تورىنە شىعارعان. سوندىقتان دا، مۇنداي جاعدايدا ءادىل سايلاۋ ءوتتى دەۋدىڭ قيسىنى جوق.

جاسارال ءقۋانىشالين، ساياساتكەر:
-بۇعان دەيىن ەقىۇ-نىڭ باقىلاۋشىلارى نازاربايەۆ وتكىزگەن سايلاۋلاردىڭ بىرەۋىن مويىنداماعان. ال قازىر تىپتى ماسقارا بولدى. جاڭاوزەندەگى قاندى وقيعادان كەيىن وتكىزگەن بۇل سايلاۋ-سوراقىنىڭ سوراقىسى. ۋاقىتى كەلگەندە، بۇل سايلاۋ قاندى سايلاۋ بولعانى ايتىلادى. بۇگىنىمەن ءومىر سۇرگەن بيلىكتىڭ جاندايشاپتارى مەن شەتەلدىك باقىلاۋشىلاردىڭ ء”ادىل سايلاۋ“ دەگەن پىكىرىنە ەشكىم سەنبەيدى.

عازيز الدامجاروۆ، ساياساتكەر:
-جيىرما جىل بويى تالاي سايلاۋعا قاتىستىم. بىراق بۇل جولعى سايلاۋدان وتكەن ماسقارالىقتى، ادىلەتسىزدىكتى كورمەدىم. زاڭسىز وتكەنىمەن قويماي، زاڭدى اياققا باسقان سايلاۋ وسى جولى ءوتتى. توپتاپ بيۋللەتەندەر سالۋ، ”كارۋسەل“ ادىستەرى، مۇنىڭ ءبارى دە ادىلەتسىز سايلاۋدىڭ دالەلى، كورىنىسى. شەتەلدىك باقىلاۋشىلاردىڭ قازاقستانداعى بۇل سايلاۋدى دەموكراتيالىق تالاپتارعا ساي ءوتتى دەۋى ۇيات. شاقىرۋمەن كەلگەن، اقىسى تولەنگەن باقىلاۋشىلار، ارينە، بيلىكتىڭ ايتقانىن ورىندايدى عوي؟! شەتەلدىك باقىلاۋشىلار قازاقستانعا جانى اشىماسى، دەموكراتيالىق تالاپتار ساقتالسىنشى دەمەسى انىق.

دوس كوشىم، ساياساتكەر:
-بۇل سايلاۋعا باقىلاۋشى رەتىندە قاتىسپادىم. بىراق ازامات رەتىندە ادەتىمنەن جاڭىلماي، داۋىس بەرگەن ۋچاسكەمدە وزىمشە باقىلاۋ جۇرگىزدىم. وسىعان دەيىنگى سايلاۋلاردا كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ الدىندا تىركەۋ جۋرنالى جاتاتىن. ونىڭ بەتى بەلگىلەنىپ، ءمورى باسىلاتىن. ال بۇل جولى بايقاعانىم، جاي عانا پاراقتاردا جازىلعان تىزىم ارقىلى سايلاۋشىلاردى تىركەپ جاتتى. ەگەر تىزىمدە ءوزىڭىزدى تابا الماساڭىز، باسقا پاراققا اتى-ءجونىڭىزدى جازىپ، قولىڭىزعا بيۋللەتەن ۇستاتادى. ولاي بولسا، قولدان داۋىس بەرگىزۋگە بۇل وتە تيىمدى ءادىس ەمەس پە؟ وسىعان قاراپ، بۇل سايلاۋدىڭ دا دەموكراتيالىق تالاپقا ساي وتپەگەنىن پايىمدادىم.

زاۋرەش باتتالوۆا، ەكس-سەناتور:
-      بيلىككە جاعىمپازدانعاندار بۇل سايلاۋدى ءادىل ءوتتى دەپ وتىر. شەتەلدىك باقىلاۋشىلار سايلاۋشىنىڭ قۇقىعى ساقتالدى ما، ونى ەسكەرىپ وتىرعان جوق. ولاردى قىزىقتىراتىنى قازاقستاننىڭ بايلىعى عانا. بىر عانا مىسال، سايلاۋ مەرزىمىندە وتپەدى. بيلىك ءوز قارسىلاستارىنىڭ ۋاقىتىن دا شەكتەپ، دايىندالۋىنا مۇمكىندىك بەرمەدى. ءتۇرلى ءادىس-تاسىلمەن داۋىستاردىڭ ۇرلانعانى اشكەرە بولدى. بۇل جولى دا ازاماتتارىمىزدىڭ سايلاۋ قۇقىعى تاپتالدى. قازاقستاندىق ءاربىر ازاماتتىڭ سايلانۋعا، سايلاۋعا قۇقىعى بار. الايدا وسى زاڭ تالاپتارى ساقتالمادى. دەپۋتات-حالىقتىڭ بيلىكتەگى وكىلى. ول ءوز سايلاۋشىسىنان تۇسكەن ءاربىر ءوتىنىش، شاعىمدى ۇكىمەتتىڭ وتىرىسىندا ماسەلە ەتىپ كوتەرۋگە تيىس. الايدا بىزدە وسىنداي دەپۋتات بار ما؟ زاڭ بۇزۋشىلىقپەن وتكەن سايلاۋدان كەيىن پارلامەنتتە ناعىز حالىق وكىلى وتىرا ما؟ ارينە، جوق!
مۇحيت اسانبايەۆ،  ساياساتتانۋشى:
-سايلاۋ بارىسىندا زاڭ بۇزۋشىلىقتار بولدى. ءوزىم بىر ازاماتتىڭ سەنىمدى وكىلى بولدىم. كەيبىر جەرلەردە داۋىس ساناۋ ءادىل وتكەن بولار. بىراق كوپ ۋچاسكەدە اكىمشىلىك رەسۋرستار ىسكە قوسىلدى. ەگەر سايلاۋ تالاپقا ساي، ءادىل وتكەندە، قوعامداعى ساياسي كۇشتەر مەن بيلىك ءوزارا مامىلەگە كەلەر ەدى. سونىمەن قاتار الماتى داۋىس بەرۋشىلەردىڭ ەڭ تومەن كورسەتكىش دەڭگەيىنە ءتۇستى. مۇنىڭ بارلىعى بەكەر ەمەس. رەسپۋبليكا بويىنشا ەلەكتوراتى كوپ قالا-الماتى. ال قازىرگى الماتىلىق داۋىس بەرۋشىلەردىڭ ازايۋى سايلاۋعا سەنىمدەرى ازايعاندىقتان دەپ ويلايمىن.

مۇحتار تايجان، ”بولاتحان تايجان“ اتىنداعى قوردىڭ پرەزيدەنتى:
-      سايلاۋ ءادىل وتپەدى. قانداي باقىلاۋشى، قانداي قوعامدىق ۇيىمدار بۇل سايلاۋدى ءادىل ءوتتى دەسە دە، حالىق بۇل ايتىلعاننىڭ وتىرىك ەكەنىن بىلەدى. اسىرەسە، بىزدەگى قوعامدىق باقىلاۋشىلاردىڭ پىكىرىنىڭ ماڭىزى جوق. داۋىس ۇرلاۋدىڭ قالاي بولعانى تۋرالى ناقتى دالەلدەر عالامتور مەن باسپا ءسوزدە جارىق كوردى. جاڭاوزەندە قازاقستاندىقتاردىڭ بىر پايىزى تۇرادى. ال ول جاقتا ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى جۇرمەدى. وسىدان كەيىن ولار كىمدى تاڭداپ، كىمگە داۋىس بەرۋى مۇمكىن؟ وسىنىڭ ءوزى ادىلەتسىزدىك ەمەس پە؟
سىرت كوز
جواو سوارەش، ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ وكىلى:-      قازاقستانداعى پارلامەنت سايلاۋى دەموكراتيالىق تالاپتارعا ساي وتكەن جوق، بيلىك شىنايى پليۋراليستىك سايلاۋ وتكىزۋگە جاعداي جاسامادى. بىز پارلامەنتكە كەمىندە ەكى پارتيا وكىلىن وتكىزۋ نيەتىنىڭ بار ەكەنىن بايقادىق. بىراق بيلىك شىنايى پليۋراليستىك سايلاۋ وتكىزۋگە قاجەتتى جاعداي جاسامادى. كەيبىر ساياسي پارتيالار سايلاۋعا قاتىستىرىلمادى، بىرقاتار ۇمىتكەرلەر قانداي دا بىر زاڭدىق نەگىزى بولماسا دا سايلاۋدان شەتتەتىلدى.

اقش مەملەكەتتىك دەپارتامەنتى:-حالىقارالىق باقىلاۋشىلاردىڭ قازاقستانداعى پارلامەنت سايلاۋى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي وتپەدى دەگەن پىكىرىمەن كەلىسەمىز. قازاقستاندا 15 قاڭتاردا وتكەن پارلامەنت سايلاۋى دەموكراتيالىق ۇستانىمدارعا ساي كەلمەيدى جانە سايلاۋ بارىسىنا وپپوزيتسيالىق پارتيالاردىڭ ارالاسۋىنا كەدەرگى جاسالدى.

پىكىرلەردى جازىپ العان-
مەرۋەرت حۋساينوۆا